Shahar oldin va hozir: Toshkentda tartibli avtoturargohlar haydovchilar va piyodalar hayotini qay darajada oʻzgartirmoqda?

11-iyun kuni Toshkentda shahar muhitini rivojlantirishga bagʻishlangan “Shahar oldin va hozir” nomli press-tur boʻlib oʻtdi. Press-tur davomida Afisha.uz muxbiri va boshqa OAV vakillari, blogerlar va urbanistlar “Poytaxt Parking” kompaniyasi tomonidan tashkillashtirilgan avtoturargoh loyihasi tafsilotlari bilan tanishdilar. Shuningdek, ular piyodalar va haydovchilar uchun tartib hamda qulayliklar asta-sekin qaytarayotgan o‘zgarishlarga guvoh bo‘lishdi.

Poytaxt Parking — loyihani amalga oshirish uchun mas’ul texnik operator. Kompaniya tariflarni belgilamaydi va jarima solmaydi, biroq aynan u infratuzilmani tashkil etadi: asfaltdan tortib yo‘l chiziqlarigacha, inspektorlarni tanlash va o‘qitishgacha.

Tashkiliy avtoturargohlar joriy etilishi bilan aynan nimalar o‘zgargani va buning natijalari shaharda qanday sezilayotgani haqida ushbu reportajimizda so‘z yuritiladi.

Hozirgacha nimalar qilindi?

Toshkent shahrida pullik avtoturargohlar tizimi joriy etilganidan buyon:

• 55 ta ko‘chada 5 000 dan ortiq avtoturargoh o‘rni tashkil etildi;
• 21 000 kvadrat metr yangi asfalt yotqizildi;
• 23 000 metr yo‘l chiziqlari chizildi;
• 3 500 ta yo‘l belgisi va 11 000 metr bordyur o‘rnatildi;
• 5 xil tarif zonasi tashkil qilindi

Ishlar shaharning turli qismlarida, jumladan, biznes va turar-joy massivlarida: Amir Temur maydoni atrofida, Shahrisabz, Shota Rustaveli, Avliyo-Ota, Buxoro, Hamid Olimjon, Oʻzbekiston ovozi koʻchalarida va boshqa koʻplab joylarda amalga oshirildi. Avvalgi va keyingi misollar bilan oʻtkazilgan press-tur davomida ishtirokchilarga toʻxtash joylari qanday qilib aniqroq boʻlgani, mashinalar asosan bir tekisda toʻxtab turgani va piyodalar endi yoʻlaklarda kapotlarini aylanib yurishlari shart emasligi koʻrsatildi.

Nima uchun tartibli avtoturargohlar muhim?

Loyiha boshlanishidan avval Toshkent ko‘chalarida avtomobillar majburan yo‘laklar va yo‘lning ikkinchi qatorini egallab turardi, piyodalar esa xavfsiz hududning qolgan tor qismlaridan yurishga majbur bo‘lardi. Shahar markazida qoidani buzmasdan turib, hatto bir zumga to‘xtab yo‘lovchini tushirish ham deyarli imkonsiz edi. Tartibli avtoturargohlar tizimi aynan shu tartibsizlikka barham berish uchun joriy etilmoqda — avtomobillar belgilangan sxema bo‘yicha joylashtiriladi, piyodalar yo‘laklari bo‘shaydi, qatnov qismi esa o‘z vazifasini bajaradi. Bu esa barcha uchun tartib va nazorat hissini qaytaradi.

“Avtomobillarning koʻpayishi tufayli biz shaharning barcha koʻchalarida toʻsiqsiz sayr qilish kabi ajoyib dam olish turini yoʻqotdik. Poytaxt Parking shaharni odamlarga, haydash cheklovlarisiz qaytarmoqchi”, deydi Toshkent modernizm loyihasi muallifi Aleksandr Fedorov.

Pullik avtoturargoh qanday ishlaydi?

Kompaniya loyihaning texnik operatori sifatida ishlaydi, stavkalarni belgilamaydi yoki jarima solmaydi — bu funktsiyalar shahar hokimiyati zimmasida qoladi. Poytaxt Parking faqat belgilar qoʻyish, infratuzilmani rivojlantirishni ta’minlaydi va tizimga texnik xizmat koʻrsatish va qoʻllab-quvvatlash uchun javobgardir.

Shaharda beshta tarif zonasini tashkil etildi, toʻxtash joylari narxlari hududdagi tirbandlikka qarab belgilanadi. Har bir zonada soatlik toʻxtash joylari narxlari quyidagicha:

• qizil zona — 12 000 soʻm;
• olovrang — 10 000 soʻm;
• yashil — 8 000 soʻm;
• koʻk — 6 000 soʻm;
• binafsha rang — 5 000 soʻm.

Avtoturargoh uchun Poytaxt Parking mobil ilovasi, payme, Click, Uzum va boshqa toʻlov tizimlarida, shuningdek, Paynet terminallarida QR-kod yordamida toʻlovni amalga oshirish mumkin. Haydovchilar uchun dastlabki besh daqiqa bepul, bu ularga yoʻl harakati qoidalarini buzish xavfisiz toʻlovni amalga oshirish imkonini beradi. 24 soatlik jarima toʻlash imkoniyati ham hozirda muhokama qilinmoqda.

Shuningdek, tartibli avtoturargohlar yaqinida yashovchi aholi uchun rezident tariflari ham mavjud. Unga ko‘ra, oylik to‘lov 412 ming so‘mni tashkil etadi, rezidentlik maqomi esa my.gov.uz orqali rasmiylashtiriladi. Kompaniya ma’lumotiga ko‘ra, biznes markazlari, banklar va restoranlar yaqinidagi avtoturargohlar uchun yuridik shaxslarga imtiyozli tariflarni joriy etish hozircha rejalashtirilmagan.

Ko‘chalarda kimlar ishlaydi?

Poytaxtdagi avtoturargohlarni nazorat qilish uchun 90 nafar inspektor faoliyat yuritadi, ulardan qariyb 40 nafari har kuni navbatchilikka chiqadi. Inspektorlar orasida eshitish va nutqida nuqsoni bo‘lgan 45 nafar, shuningdek 14 nafar ayol xodim bor. Shu tariqa kompaniya mehnat bozorida imkoniyatlari cheklangan insonlar uchun ham ish o‘rinlari yaratmoqda. Ko‘chalarda inspektorlarni Poytaxt Parking logotipi tushirilgan ko‘k-havorang maxsus forma orqali tanib olish mumkin.

Inspektorlar bodi-kameralar bilan jihozlangan va smenadan oldin oʻquv va sinovlardan oʻtadilar. Agar inspektor bilan bogʻliq biron bir nizo aniqlansa, voqea joyiga maxsus guruh yuboriladi. Haydovchining tajovuzkor xatti-harakati aniqlangan taqdirda, politsiya chaqiriladi, bayonnoma tuziladi va kompaniya ma’lumotlariga koʻra, bunday ishlar har doim sudda inspektorlar foydasiga koʻrib chiqiladi.

Aholi doim bunga qarshi boʻladimi?

Kompaniya vakillaridan birining press-tur davomida ta’kidlashicha, dunyoning istalgan shahrida pullik avtoturargohlar joriy etilishi dastlab aholi tomonidan salbiy qabul qilinadi va Toshkent ham bundan mustasno bo‘lmadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Ц1 dahasidagi 5 va 25-uylar oralig‘ida avtoturargohlarni tartibga solish rejalashtirilganida, aholi mashina qo‘yishga joy qolmaydi deb xavotir bildirgan. Biroq keyinchalik ma’lum bo‘lishicha, avtoturargoh asosan yaqin atrofdagi bank xodimlari tomonidan band qilinar edi. Tizim joriy etilgach esa joylar bo‘shab, mahalliy aholining avtoturargohlarga bo‘lgan munosabati ijobiy tomonga o‘zgargan.

Hozircha hech qanday jarimalarsiz

Hozirda toʻlanmagan avtoturargoh uchun jarimalar hali joriy etilmagan. Agar haydovchi toʻlovni amalga oshirmasa, unga faqat toʻlovni soʻrab bildirishnoma yuboriladi. Qattiq choralar koʻrilmaganligi sababli, haydovchilarning atigi 5 foizi avtoturargoh toʻlovlarini toʻladi. Bu koʻrsatkich past, ammo loyihaning hozirgi maqsadi pul yigʻish emas, balki odatlarni shakllantirish va avtoturargohlar aylanmasini koʻpaytirishdir.

Kelajakdagi rejalar

Avtoturargoh operatori yangi koʻchalarni birlashtirishni, qoʻshimcha toʻlov usullarini joriy etishni va ijtimoiy dasturini kengaytirishni rejalashtirmoqda: kompaniya nogironligi boʻlgan xodimlarni yollashda davom etadi va inspektorlar orasida stressni kamaytirish uchun psixologni yollashni koʻrib chiqmoqda.

Shuningdek, chegirmali transport vositalarini my.gov.uz bilan integratsiya qilish rejalashtirilgan: nogironlarga tegishli avtomobillar ularning ruxsatnomasi orqali avtomatik ravishda aniqlanadi va haydovchilar bepul toʻxtash joyiga qoʻyishlari mumkin boʻladi.