Siz mazoxist emassiz: Nega "horror" ko‘rish asabni tinchlantirishini bilarmidingiz?

Mantiqan yondashsak, inson fitrati mudom xavfsizlikka talpinadi. Biz og‘riqdan qochib, stressdan yiroqlashishga va hayotimizni halovat og‘ushida o‘tkazishga intilamiz. Biroq kino sanoatidagi eng g‘alati paradoks shundaki, millionlab insonlar o‘z ixtiyori bilan, hamyonidagi mablag‘dan kechib, zim-ziyo zallarga kiradilar va ikki soat mobaynida yurakni yorib yuborgudek dahshatni tuyishni istaydilar.

Xo‘sh, nega? Bu shunchaki mazoxizmmi yoki biz anglamagan teranroq ehtiyojmi?

Zerikarli “yirtqichlar” davri

Evolyutsion nuqtai nazardan, qo‘rquv — omon qolishning eng qadimiy quroli hisoblanadi. Ajdodlarimiz butazor ortidagi shubhali shitirlashdan hayiqibgina yirtqichga yem bo‘lmay, bizgacha nasl qoldira olganlar.

Bugungi megapolislarda bizni yirtqichlar poylamaydi albatta. Lekin bizning “yirtqichlarimiz” evrilishga uchragan: to‘lanmagan kredit, ishdan bo‘shash xavfi, yolg‘izlik yoki mavhum kelajak. Muammo shundaki, bu zamonaviy xavotirlar surunkali, zerikarli va eng yomoni — ularni “mahv etib” yoki ulardan “qochib” qutulib bo‘lmaydi. Ular bizni ich-ichimizdan kemiradi.

Qoʻrqinchli filmlar esa bizga unutilgan, ammo qon-qonimizga singib ketgan “ibtidoiy qo‘rquv"ni taqdim etadi. Ekranda aniq maxluq, muqarrar xavf va omon qolish uchun ayovsiz kurash mavjud. Bizning toliqqan miyamizga aynan shu “primitiv” adrenalin yetishmaydi.

Xavfsiz “o‘lim” mashg‘uloti

Psixologlar horror janrini tomosha qilishni “O‘lim mashg‘uloti” (Rehearsal of death) deya ta’riflaydilar. Bu atama biroz sovuq jaranglasa-da, mohiyati terandir.

Biz kinoteatr kreslosida o‘tirib, aslida eng ulkan fobiyalarimiz boʻlmish ajal, og‘riq va yo‘qotish bilan yuzlashishni mashq qilamiz. Bu xuddi “Amerikacha attraksion"da (Rollercoaster) boʻlganidek, ya’ni balandlikdan qulash dahshatini butun vujudingiz bilan his qilasiz, yuragingiz qinidan chiqib ketadi, biroq aqlingizning bir chekkasi: “Qo‘rqma, xavfsizlik kamari taqilgan. Bu shunchaki o‘yin,” deya shivirlab turadi.

Kinoteatr — bu bizning xavfsiz laboratoriyamiz bo‘lib, biz u yerda qo‘rquvga qarshi “emlanamiz”.

Laboratoriya ochiq: Bu hafta nimadan qo‘rqamiz?

Agar asab tizimingizni aynan shu kunlarda sinovdan o‘tkazishni istasangiz, ayni damda Toshkent kinoteatrlarida “qo‘rquv terapiyasi"ning bir necha yangi seansi mavjud. Ular shunchaki film emas, balki janrning bugungi kundagi evolyutsiyasidir:

1. “Scream 7” (Qichqiriq 7, 2026 — 26-fevraldan) — “Scream” franshizasi har doim tomoshabinning kutuvlari ustidan kulib kelgan. Agar klassik “slasher” janrida omon qolish instinktingizni charxlamoqchi bo‘lsangiz — bu eng mukammal poligon.

Scream 7 | Official Trailer (2026 Movie) — Neve Campbell, Courteney Cox

1. “It Will Find You” (U seni topadi, 2025 — 19-fevraldan) — Agar avvalgisi tig‘ bilan qo‘rqitsa, bunisi psixologik bosim bilan ishlaydi. Qayerga qochmang, qaysi burchakka yashirinmang, muqarrar narsa baribir izingizdan keladi. Bu kartina sizning “men xavfsizdaman” degan ishonchingizni parchalab tashlashga va’da beradi.

It Will Find You | Official Trailer

Ushbu premyeralarga chiptalarni Afisha.uz orqali xarid qilib, o‘z “oʻlim mashg‘ulotingizni” shu oydayoq boshlashingiz mumkin.

Janr ustunlari: Agar klassikani sog‘insangiz

Albatta, yangi “dozalar” qabul qilishdan avval, ushbu janr poydevorini yodga olmaslikning iloji yo‘q. Quyidagi filmlar qo‘rquvni san’at darajasiga ko‘targan durdonalardir va sizga bugunoq shugʻullanishingizga yordam berishi aniq:

Janr “otaxonlari”:

• “Porlash” (The Shining, 1980) — Yolg‘izlik va izolyatsiya vahimasi. Stenli Kubrik sizni mehmonxonaga qamab, aqldan ozdiradi.
• “Begona” (Alien, 1979) — Notanish narsadan qo‘rquv. Bu shunchaki kosmosdagi maxluq emas, balki biz boshqara olmaydigan tabiat kuchidir.
• “Psixo” (Psycho, 1960) — Xichkok shunday ajoyib ko‘rsata oladiki, yovuzlik uzoqdagi maxluq emas, u yonimizdagi muloyim yigit qiyofasida bo‘lishi mumkin.
• “Arvoh haydovchi” (The Exorcist, 1973) — G‘ayritabiiy qoʻrqinchli film. Hatto eng skeptik insonni ham dindan va yovuz kuchlardan qoʻrqishga majbur eta oladigan asar.
• “Meros” (Hereditary, 2018) — Bir oila fojiasi. Bu yerda sharpalar ikkinchi darajali, asl dahshat esa, bu nasldan-naslga o‘tadigan ruhiy jarohatlardir.

Katarsis: G‘alaba ta’mi

Eng muhim lahza film davomida emas, u yakunlangach sodir bo‘ladi. Ekranda titrlar chiqib, zalda chiroqlar yonganda biz his qiladigan o‘sha yengillik — “Katarsis"dir.

Miyamiz film davomida to‘plangan barcha salbiy energiyani, stress va xavotirni chiqarib tashlaydi. Tanaga endorfin va dopamin (huzur gormonlari) tarqaladi. Siz kinoteatr zinasidan tushayotib, o‘zingizni yengil, tirik va har qachongidan kuchliroq his qilasiz. Chunki siz hozirgina “o‘lib tirildingiz” va omon qoldingiz.

Bu esa ofisdagi zerikarli haftadan so‘ng miyani “reset” qilishning (qayta ishga tushirishning) eng arzon va samarali usulidir. Xo‘sh, bugun qaysi qo‘rquvni yengishga tayyorsiz? Zal zim-ziyo, laboratoriya doim ochiq va Afisha.uz esa doim sizga yordam berishga tayyor. Buyogʻi endi oʻz ixtiyoringizda.